1.1 - Konsep Alam Melayu

Takrif dan Latar Geografi

• Alam Melayu: gugusan kepulauan dan tanah besar di bahagian tenggara benua Asia.
• Turut dikenali sebagai Kepulauan Melayu dan Dunia Melayu; istilah berubah mengikut peredaran zaman.
• Pada masa dahulu, daratan luas yang menghubungkan tanah besar dengan kepulauan dikenali sebagai Pentas Sunda.
• Pentas Sunda mempunyai ciri fizikal dan hidupan yang hampir sama.
• Penduduknya berkongsi tamadun yang sama dari segi kepercayaan, asal usul keturunan, bahasa, budaya dan masyarakat.
• Konsep Alam Melayu dihuraikan melalui tiga sudut: geografi, bahasa dan budaya.

Sudut Geografi

Profesor Emeritus Dato’ Dr. Nik Hassan Shuhaimi Nik Abdul Rahman

• Bidang: Ahli arkeologi.
• Kawasan: Dari Madagaskar ke Tanah Melayu, Papua New Guinea, Australia, New Zealand, Kepulauan Pasifik hingga Taiwan.

Abdul Hadi Haji Hassan

• Bidang: Ahli akademik.
• Kawasan: Lingkungan geografi luas yang meliputi Kepulauan Melayu hingga selatan Thailand.

Profesor Emeritus Tan Sri Dato’ Pendeta (Dr.) Ismail Hussein

• Bidang: Ahli bahasa dan budayawan.
• Kawasan: Selatan Vietnam, Kemboja, selatan Myanmar, Segenting Kra, Malaysia, Indonesia, Brunei dan Filipina.

Alfred Russel Wallace

• Bidang: Sarjana Barat.
• Kawasan: Tanah Melayu hingga Tenasserim dan Kepulauan Nicobar; Filipina dan Kepulauan Solomon hingga Papua New Guinea.

Profesor Dr. Ding Choo Ming

• Bidang: Pengkaji manuskrip Melayu.

• Kawasan: Malaysia, Indonesia, Brunei, Singapura, selatan Thailand dan Filipina.

• Persamaan pandangan tokoh: Alam Melayu merangkumi Malaysia, Indonesia, Singapura, Brunei, Filipina, selatan Thailand, selatan Myanmar dan selatan Indochina.

• Pada hari ini, Alam Melayu merupakan sebahagian daripada Asia Tenggara.

• Istilah Alam Melayu telah digunakan oleh British di Tanah Melayu; karya R. O. Winstedt, Buku Ilmu Alam Melayu, digunakan di sekolah-sekolah di Tanah Melayu.

Sudut Bahasa

• Bahasa serumpun di Alam Melayu dikaitkan dengan bahasa Melayu.
• Bahasa Melayu tergolong dalam rumpun Austronesia, antara 200 bahasa yang dipertuturkan di Alam Melayu.
• Bahasa serumpun mempunyai hubungan dengan bahasa etnik peribumi; persamaan perkataan dan bunyi membuktikan pertalian kekeluargaan dengan bahasa Melayu.

Persamaan Bunyi Perkataan

• Bahasa Melayu (Malaysia): empat, lima.
• Bahasa Jawa (Indonesia): papat, limo.
• Bahasa Melayu (Brunei): ampat, limo.
• Kadazandusun (Sabah): apat, lima.
• Tagalog (Filipina): apat, lima.
• Melanau (Sibu, Sarawak): pat, limah.

Perkembangan Bahasa Melayu

• Digunakan secara meluas di Alam Melayu sejak awal Masihi.
• Kegemaran orang Melayu belayar membantu penyebarannya ke seluruh Alam Melayu.
• Sifat bahasa Melayu yang sederhana dan mudah dipelajari menyebabkan bahasa ini diterima luas.
• Profesor Emeritus Dato’ Dr. Asmah Haji Omar dan Sutan Takdir Alisjahbana menegaskan keserumpunan serta persamaan bunyi bahasa di Alam Melayu.
• Istilah Melayu Polinesia digunakan sebelum digantikan dengan Austronesia.
• Pada 1972, Pertubuhan Pendidikan, Sains dan Kebudayaan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNESCO) memilih istilah Melayu bagi merujuk suku bangsa berbahasa Melayu yang mendiami Asia Tenggara.

Sudut Budaya

• Menurut Dato’ A. Aziz Deraman, budaya serumpun merangkumi:
  • bahasa dan tulisan;
  • persuratan;
  • struktur sosial;
  • kesenian;
  • kepercayaan;
  • adat.
• Kepandaian asli Alam Melayu: pembuatan gangsa dan seni mempertahankan diri.
• Nilai serumpun utama: gotong-royong.
• Seni persembahan serumpun: wayang kulit di Kelantan dan Pulau Jawa.
• Silat menjadi identiti budaya serumpun Alam Melayu.
• Persamaan budaya membuktikan Alam Melayu ialah kawasan berkebudayaan serumpun.

Rumusan dan Iktibar

• Alam Melayu ialah lingkungan geografi luas yang dipersatukan oleh keserumpunan bahasa dan budaya.
• Pembahagian Alam Melayu kepada beberapa negara tidak memutuskan ikatan keserumpunan penduduknya.
• Ikatan keserumpunan bahasa dan budaya memupuk kesedaran bahawa penduduk di Alam Melayu adalah serumpun.