2.1 - Sistem Pemerintahan

Asas Sistem Pemerintahan

• Kerajaan Alam Melayu yang masyhur mengamalkan sistem beraja.
• Sistem beraja terbahagi kepada dua peringkat: pemerintahan pusat dan pemerintahan wilayah.
• Raja berada di puncak pemerintahan dan dibantu oleh pembesar pusat serta pembesar wilayah.
• Sistem yang teratur menjadi tonggak pembangunan kerajaan dan mewujudkan kestabilan di Alam Melayu.

Kerajaan Funan

Raja

• Menggunakan beberapa gelaran:
  • Kurung Bnam: raja gunung;
  • Rajadhiraja: raja segala raja;
  • Cakravatin: pemerintah alam sejagat.

Pemerintahan Pusat dan Wilayah

• Raja dibantu oleh golongan agama dan golongan tentera.
• Funan dibahagikan kepada tujuh wilayah.
• Ketua wilayah ialah putera raja yang digelar Raja Kecil.

Kerajaan Champa

Raja

• Menggunakan gelaran Rajadhiraja.
• Diiktiraf sebagai pemerintah yang mulia dan suci serta dikaitkan dengan Dewa Siva.

Pemerintahan Pusat dan Wilayah

• Raja dibantu oleh pembesar yang bertanggungjawab:
  • mengutip cukai;
  • menjaga keamanan;
  • mengukuhkan pertahanan.
• Champa dibahagikan kepada lima wilayah: Indrapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara dan Panduranga.

Kerajaan Srivijaya

Raja

• Mempunyai unsur kesaktian.
• Dianggap sebagai Bodhisattva, yang merujuk peranan raja sebagai Buddha di bumi.
• Digelar Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau.
• Inskripsi Telaga Batu memberikan maklumat tentang sistem pemerintahan Srivijaya.

Pemerintahan Pusat dan Wilayah

• Raja dibantu oleh:
  • Yuvaraja: Putera Mahkota;
  • Pratiyuvaraja: Raja Muda;
  • Rajakumara;
  • golongan agama, tentera, pemungut cukai, hakim dan penjaga harta kerajaan.
• Pentadbiran wilayah terbahagi kepada:
  • Kedatuan: ditadbir oleh Datu berketurunan raja;
  • Pradatuan: ditadbir oleh Datu bukan berketurunan raja.

Kerajaan Angkor

Raja

• Menggunakan gelaran Dewaraja yang mengaitkan raja sebagai dewa.
• Permaisuri dan Raja Muda merupakan kuasa kedua dan ketiga yang penting dalam sistem pemerintahan.

Pemerintahan Pusat dan Wilayah

• Raja dibantu oleh pembesar yang bertanggungjawab dalam bidang:
  • keagamaan;
  • kehakiman;
  • keselamatan;
  • perbendaharaan.
• Susunan pentadbiran: wilayah → daerah → daerah kecil → kampung.

Kerajaan Majapahit

Raja

• Menggunakan gelaran Maharaja, Sri Maharaja dan Sri Bathara.

Pemerintahan Pusat dan Wilayah

• Raja dibantu oleh Sapta Prabu dan para pembesar.
• Sapta Prabu ialah Majlis Penasihat Diraja yang dianggotai oleh kerabat diraja.
• Wanita kerabat diraja mendapat tempat yang tinggi dalam pentadbiran: menjadi anggota Sapta Prabu, malahan ada yang dilantik menjadi raja.
• Majapahit dibahagikan kepada 14 wilayah.
• Setiap wilayah dipecahkan kepada:
  • Kabupaten;
  • Kawadanan;
  • Pakuwuan;
  • Kebuyutan.
• Pecahan tersebut meliputi daerah, daerah kecil dan kampung.

Kerajaan Kedah Tua

• Pentadbirannya banyak dibayangi oleh kerajaan besar di Alam Melayu, terutamanya Srivijaya.
• Bentuk pentadbirannya mudah dengan adanya seorang ketua.
• Ketua mengurus hal perdagangan dan keagamaan.
• Corak pemerintahan berubah apabila Kedah Tua menjadi sebahagian daripada Srivijaya.
• Kedah Tua kemudian menjadi sebahagian daripada Pradatuan Srivijaya.

Kerajaan Gangga Nagara

• Struktur pemerintahannya tidak jelas.
• Kajian menunjukkan Gangga Nagara mengamalkan sistem pemerintahan beraja.
• Raja berperanan:
  • membangunkan kemajuan perdagangan;
  • bertanggungjawab terhadap hal ehwal keselamatan.

Kepentingan dan Iktibar

• Sistem pemerintahan merupakan tonggak penting dalam usaha raja-raja kerajaan Alam Melayu membangunkan kerajaan.
• Sistem pemerintahan yang teratur mewujudkan kestabilan di Alam Melayu.
• Kestabilan dan keamanan negara perlu dihargai supaya rakyat dapat hidup makmur dan maju.