8.2 - Hubungan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis dengan Negeri-negeri Melayu yang Lain

• Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis muncul sebagai kerajaan berdaulat.
• Setiap kerajaan memantapkan pemerintahan melalui hubungan dengan negeri-negeri Melayu lain.
• Dua bentuk hubungan: diplomatik dan perdagangan.
• Tiga asas hubungan: keserumpunan, geografi dan agama.

Tujuan Hubungan

• Pada peringkat awal pengasasan, hubungan luar dijalinkan untuk memperkukuh kedaulatan.
• Pemerintah menghantar utusan ke negeri Melayu lain bagi memperoleh pengiktirafan kedaulatan kerajaan.
• Selepas kestabilan dalam negeri dicapai, hubungan luar diperkembang untuk kemakmuran negeri.

Asas Hubungan

Keserumpunan

• Persamaan bahasa dan budaya mendorong hubungan antara negeri Melayu.
• Persamaan tersebut memudahkan interaksi sesama kerajaan.
• Setiap kerajaan bertoleransi dalam menerima amalan budaya kerajaan lain.

Geografi

• Sempadan antara negeri berjiran memudahkan perhubungan.
• Sumber alam dan sumber bumi menjadi tarikan hubungan.
  • Sumber alam: sesuatu yang diperoleh daripada tanah serta usaha manusia untuk memenuhi keperluan hidup, contohnya padi.
  • Sumber bumi: hasil galian, contohnya bijih timah.
• Sungai menjadi laluan perhubungan yang dikongsi antara negeri.
• Kepentingan sungai mendorong setiap negeri menjamin keselamatan laluan tersebut.
• Pelabuhan di pinggir sungai menggalakkan hubungan dengan negeri berjiran dan kuasa luar.
• Contoh:
  • Pangkalan Alor Tok Pasai menjadi laluan perdagangan pelabuhan Kuala Kedah;
  • Sungai Linggi menjadi laluan perhubungan, perdagangan dan kawasan pungutan cukai kerajaan Negeri Sembilan.

Agama

• Hubungan bermula melalui penerimaan Islam oleh pemerintah.
• Kegiatan keagamaan diperkukuh oleh peranan ulama.
• Institusi pendidikan agama dikongsi melalui kehadiran penuntut dari pelbagai wilayah.
• Masjid Kampung Laut di tebing Sungai Kelantan membantu penyebaran Islam dalam kalangan masyarakat tempatan dan pedagang luar.
• Bangunan asal Masjid Kampung Laut dipindahkan ke Nilam Puri serta terus dipelihara dan dipulihara.

Hubungan Diplomatik

• Dijalinkan melalui:
  • pengiktirafan kerajaan Melayu lain;
  • bantuan pertahanan;
  • perkahwinan diraja.

Pengiktirafan

• Tujuan: mengabsahkan sultan sebagai pemerintah.
• Mengabsahkan: mengesahkan pelantikan seseorang sebagai pemerintah.
• Pengiktirafan mewujudkan hubungan antara kerajaan berdaulat yang bertaraf sama.
• Abad ke-15:
  • Sultan Mahmud Shah, pemerintah Kesultanan Melayu Melaka, mengiktiraf Kedah sebagai kerajaan berdaulat;
  • Kedah mengakui pertuanan Sultan Melaka.
• 1775: Sultan Terengganu mengiktiraf kerajaan Kelantan yang disatukan di bawah pemerintahan Long Yunus.

Pertahanan

• Hubungan pertahanan memastikan kelangsungan kerajaan.
• Kerjasama pertahanan mengekalkan kedaulatan daripada campur tangan kuasa lain.
• Long Yunus menerima bantuan ketenteraan daripada:
  • kerajaan Terengganu;
  • kerajaan Reman di Hulu Perak.
• Bantuan tersebut menyokong usaha Long Yunus menyatukan Kelantan.
• Long Gaffar dari kerajaan Reman dilantik sebagai:
  • Perdana Menteri Kelantan;
  • Panglima Perang.
• Pelantikannya membantu mengekalkan keamanan Kelantan.

Perkahwinan Diraja

• Amalan tradisi antara kerajaan negeri Melayu.
• Tujuan:
  • mengukuhkan hubungan;
  • menjamin kedaulatan kerajaan.
• Onang Kening, puteri Kelantan, dikahwinkan dengan Sultan Mahmud Shah dari Melaka.
  • Putera mereka, Raja Muzaffar, kemudian menjadi Sultan Perak pertama.
• Che’ Ku Wan, puteri Long Yunus, dikahwinkan dengan Tengku Muhammad, putera Sultan Terengganu.
• Raja Syed Hussin, Raja Perlis, berkahwin dengan Tengku Nor Asiah, cucunda Sultan Abdullah Mukarram Shah, Sultan Kedah ke-20.

Hubungan Perdagangan

• Dijalinkan melalui:
  • pembinaan pelabuhan;
  • hasil perdagangan tempatan.
• Kekayaan hasil bumi dan kepelbagaian barang dagangan menarik pedagang tempatan serta pedagang dari luar Alam Melayu.

Pelabuhan

• Aktiviti di pelabuhan membentuk hubungan dengan:
  • pedagang tempatan dari Melaka, Perak dan Johor;
  • pedagang luar dari Siam, China, Arab dan Kemboja.

Kedah

• Pangkalan Lembah Bujang dan Pangkalan Kuala Merbok terletak di Sungai Merbok.
• Pangkalan Kuala Muda terletak di Sungai Muda.
• Sultan Muhammad Jiwa (1472–1506) memperkemas penggunaan mata wang Kedah di pelabuhan.
• Perahu Sagor, diperbuat daripada batang balak yang ditebuk, membawa hasil tempatan ke pelabuhan Lembah Bujang.

Kelantan

• Pangkalan Galoh, bermaksud Pangkalan Permata, dibina di Sungai Kelantan.
• Mata wang logam dinar digunakan dalam perdagangan sejak 1181.

Perlis

• Pelabuhan Kuala Perlis terletak di Sungai Perlis.
• Pekan Kangar, di pertemuan cabang anak Sungai Perlis, menjadi tempat pertemuan pedagang.

Negeri Sembilan

• Pangkalan perdagangan terletak di Sungai Linggi.
• Pedagang Rembau menguasai perdagangan dengan pedagang luar.

Barang Dagangan

Kedah

• Eksport: beras, garam, damar, kapur barus dan emas urai.
• Pedagang Perak dan Melaka membawa arang kayu, papan dan ikan kering.
• Kedah membekalkan gading dan gajah bagi perdagangan entrepotnya.

Kelantan

• Memperdagangkan emas.
• Dikunjungi pedagang dari dalam dan luar Kepulauan Melayu.

Perlis

• Memperdagangkan beras dan bijih timah dengan negeri jiran dan Siam.

Negeri Sembilan

• Memperdagangkan bijih timah, sirih, kayu gaharu dan kapur barus dengan Johor dan Melaka.

Kesan Hubungan

• Hubungan diplomatik: menjamin kedaulatan kerajaan hingga kini.
• Hubungan perdagangan: menyumbang kepada kemakmuran dan perkembangan kerajaan.
• Hubungan baik dengan kerajaan lain penting untuk:
  • keselamatan;
  • kestabilan;
  • kemajuan ekonomi;
  • kelangsungan kedaulatan.

Iktibar

• Hubungan baik, toleransi dan perkongsian kepentingan mengukuhkan kestabilan serantau.
• Pengiktirafan diplomatik serta kerjasama pertahanan melindungi kedaulatan daripada campur tangan luar.
• Sungai, pelabuhan dan hasil tempatan perlu diurus secara bijaksana untuk memajukan perdagangan.
• Hubungan baik dengan negara lain hendaklah dipelihara demi keamanan dan kemakmuran bersama.