11.1 - Pertahanan Badan

Pengenalan kepada Keimunan Manusia

Definisi Penting

• Patogen: Mikroorganisma yang menyebabkan penyakit apabila menjangkiti badan. Contohnya termasuklah bakteria, virus, kulat, dan protozoa.

• Antigen: Sebarang zarahan bendasing yang memasuki badan dan merangsang gerak balas keimunan. Antigen biasanya merupakan molekul protein yang terdapat pada membran luar patogen.

• Antibodi: Protein spesifik yang dihasilkan oleh sel limfosit sebagai gerak balas terhadap kehadiran antigen bendasing, berfungsi untuk memusnahkan atau meneutralkan antigen tersebut.

• Keimunan: Keupayaan badan untuk melawan jangkitan penyakit yang disebabkan oleh patogen, melalui serangan spesifik terhadap patogen tersebut.

Tiga Barisan Pertahanan Manusia

Badan manusia dilindungi daripada serangan patogen melalui tiga barisan pertahanan yang berbeza:

Barisan Pertahanan Pertama

• Ciri-ciri: Barisan pertahanan fizikal dan kimia yang tidak spesifik yang menghalang kemasukan patogen ke dalam badan.

• Kulit:

  • Pelindung fizikal: Kulit adalah liat, mempunyai lapisan sel mati berkeratin, dan sukar ditembusi oleh mikroorganisma. Penanggalan lapisan sel mati secara berterusan menyulitkan pembiakan mikroorganisma.
  • Pelindung kimia: Sebum (dirembes oleh kelenjar sebum) mengandungi minyak dan asid yang mempunyai sifat antimikrob. Peluh mengandungi lisozim. Sifat asid pada rembesan kulit ($\text{pH }3.0$ hingga $\text{pH }5.0$) menghalang pertumbuhan mikrob.

• Enzim Lisozim: Protein antimikrob yang didapati dalam air mata, hingus (mukus hidung), dan air liur yang mengurai dan membunuh sesetengah bakteria dengan merosakkan dinding sel mereka.

• Membran Mukus:

  • Melapik salur respirasi, salur pencernaan, dan salur urogenital.
  • Merembeskan bendalir melekit yang dipanggil mukus untuk memerangkap zarah habuk dan mikroorganisma.
  • Pada salur respirasi, membran ini mempunyai silia (struktur seperti rambut) yang menyapu mukus yang mengandungi patogen terperangkap ke arah farinks untuk ditelan atau dibatukkan keluar.

• Mekanisme Pembekuan Darah: Menghalang kemasukan patogen ke dalam aliran darah melalui luka yang terbuka.

• Asid Hidroklorik: Terdapat dalam jus gaster di dalam perut ($\text{pH }1.5$ hingga $\text{pH }3.5$). Asid yang kuat ini membunuh kebanyakan patogen yang masuk bersama-sama makanan dan minuman.

Barisan Pertahanan Kedua

• Ciri-ciri: Mekanisme pertahanan dalaman yang aktif dan tidak spesifik yang diaktifkan sekiranya patogen berjaya melepasi barisan pertahanan pertama. Melibatkan demam, keradangan, dan fagositosis.

• Demam:

  • Peningkatan suhu badan melebihi julat normal.
  • Demam meningkatkan aktiviti fagositosis dan menghalang pertumbuhan serta pembiakan banyak jenis patogen.

• Keradangan:

  • Satu gerak balas pantas dan setempat terhadap kerosakan tisu atau jangkitan.
  • Langkah 1: Tisu yang rosak dan sel mast membebaskan histamin.
  • Langkah 2: Histamin merangsang vasodilasi (pengembangan kapilari darah) dan meningkatkan ketelapan kapilari darah.
  • Langkah 3: Aliran darah yang meningkat menyebabkan kawasan tersebut menjadi merah, panas, dan membengkak.
  • Langkah 4: Keadaan ini memudahkan ketibaan segera platelet, faktor pembeku darah, dan sel fagosit (neutrofil dan monosit) ke kawasan jangkitan untuk melawan patogen dan memulakan pembaikan tisu.

• Fagositosis:
  • Proses pemerangkapan, pengingesan, dan pencernaan mikroorganisma atau zarah bendasing oleh sel darah putih fagosit (fagosit, seperti neutrofil dan makrofaj).
  • Peringkat-peringkat Fagositosis:
    1. Sel fagosit mengunjurkan pseudopodium ke arah patogen dan mengepungnya.
    2. Pengingesan patogen membentuk vesikel dalaman yang dipanggil fagosom.
    3. Lisosom bergerak ke arah fagosom dan bergabung dengannya untuk membentuk fagolisosom.
    4. Lisozim (enzim pencernaan) di dalam lisosom dirembeskan ke dalam fagolisosom untuk mencerna dan memusnahkan patogen.
    5. Sisa mikroorganisma yang telah dicerna disingkirkan keluar dari sel fagosit.

Barisan Pertahanan Ketiga

• Ciri-ciri: Gerak balas keimunan spesifik yang diaktifkan apabila patogen berjaya melepasi barisan pertahanan pertama dan kedua.

• Peranan Sel Limfosit:

  • Sel darah putih spesifik yang terbentuk di dalam nodus limfa.
  • Terbahagi kepada limfosit T (sel T) dan limfosit B (sel B).
  • Limfosit T menyerang sel perumah yang dijangkiti secara langsung dan merangsang limfosit B.
  • Limfosit B membiak dan menghasilkan antibodi spesifik dalam kuantiti yang banyak untuk memusnahkan antigen spesifik.
  • Sel memori juga dihasilkan untuk kekal di dalam badan bagi memberikan keimunan jangka panjang, membolehkan gerak balas yang cepat dan besar sekiranya patogen yang sama menyerang badan semula.