7.1 - Pengasasan Kesultanan Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor

Gambaran Keseluruhan

• Pengasasan empat kesultanan ini melahirkan empat buah negeri Melayu berdaulat.
• Pahang dan Perak: legasi Kesultanan Melayu Melaka diteruskan secara langsung melalui keturunan dirajanya.
• Terengganu dan Selangor: kesinambungan Kesultanan Johor Riau.

Kesultanan Pahang

Asal Usul dan Pengasasan

• Diasaskan oleh keluarga diraja Kesultanan Melayu Melaka ketika kerajaan tersebut mencapai kegemilangan.
• Abad ke-15: Pahang ialah wilayah naungan Kesultanan Melayu Melaka.
• Seri Bija Diraja dilantik sebagai wakil untuk mentadbir Pahang.
• Raja Muhammad, putera Sultan Mansur Shah, membunuh Tun Besar apabila bola sepak raga yang disepak oleh Tun Besar terkena destar baginda.
• Sultan Mansur Shah menghantar Raja Muhammad ke Pahang untuk ditabalkan sebagai Sultan Pahang.
• Raja Muhammad berangkat dari Melaka ke Pahang bersama-sama:
  • golongan bangsawan Melaka;
  • pengikut mereka;
  • bakal Bendahara, Penghulu Bendahari, Temenggung dan Hulubalang Besar yang membantu mentadbir Pahang.
• 1470: Raja Muhammad mengasaskan Kesultanan Pahang dengan gelaran Sultan Muhammad Shah.
• Pusat pemerintahan: Pekan, berhampiran Kuala Sungai Pahang.
• Wilayah pemerintahan: dari Sedili Besar hingga Terengganu.

Pemerintah Masyhur dan Kesinambungan

Sultan Abdul Jamil Shah (1495–1512)

• Sultan Pahang yang ketiga.
• Mengekalkan hubungan harmoni dengan Kesultanan Melayu Melaka.
• Berjaya mempertahankan Pahang daripada serangan Siam dengan bantuan Kesultanan Melayu Melaka.

Peralihan kepada Kesultanan Pahang Baharu

• Sultan Abdul Ghafur Muhaiyuddin Shah (1592–1614) tidak meninggalkan waris kerana puteranya, Raja Muda Abdullah, mangkat.
• 1614–1884: Pahang diperintah oleh Kesultanan Johor Riau sebagai wilayah pegangan Bendahara Johor.
• Keluarga Bendahara Johor yang mentadbir Pahang kemudiannya mengasaskan kesultanan baharu.
• Pengasas: Bendahara Siwa Raja Wan Ahmad.
• 12 Disember 1884: Wan Ahmad ditabalkan sebagai Sultan Pahang dengan gelaran Sultan Ahmad Al-Muazzam Shah.
• Penggunaan gelaran sultan menandakan kemunculan Kesultanan Pahang baharu yang berdaulat dan kekal hingga hari ini.

Kesultanan Perak

Asal Usul dan Pengasasan

• Diasaskan oleh keluarga diraja Kesultanan Melayu Melaka pada abad ke-16 selepas berakhirnya pusat pemerintahan kesultanan tersebut di Melaka.
• Abad ke-15: Perak ialah wilayah naungan Kesultanan Melayu Melaka.
• Serangan Portugis menyebabkan Sultan Mahmud Shah dan keluarganya meninggalkan Melaka, lalu akhirnya bersemayam di Kampar, Sumatera.
• Pembesar Perak, Tun Saban dan Nakhoda Kassim, pergi ke Kampar untuk menjemput Raja Muzaffar, putera Sultan Mahmud Shah, menjadi Sultan Perak.
• Raja Muzaffar berangkat ke Perak bersama-sama:
  • anak dan isteri;
  • pengikut dan pengiring dari Perak;
  • alat kebesaran: pedang Cura Si Manja Kini, sebilah keris, cap mohor, nobat dan Surat Ciri.
• 1528: Raja Muzaffar mengasaskan Kesultanan Perak dengan gelaran Sultan Muzaffar Shah.
• Pusat pemerintahan pertama: Tanah Abang, di pesisir Sungai Perak.
• Keturunan Sultan Muzaffar Shah mewarisi takhta Perak hingga hari ini.

Tokoh dan Warisan Awal

Sultan Iskandar Dzulkarnain (1752–1765)

• Sultan Perak yang ke-15.
• Memperkenalkan sistem pentadbiran negeri Perak.
• Mula mengguna pakai Undang-Undang 99 Perak.

Tun Saban dan Tok Temong

• Tun Saban dan saudara perempuannya, Tok Temong, ialah pembesar asal wilayah di Perak.
• Tok Temong memerintah daerah Temong sebelum pemerintahan Sultan Muzaffar Shah bermula.
• Pada hari pertabalan Sultan Muzaffar Shah, Tok Temong menghadiahkan batu geliga Mestika Embun.
• Mestika Embun kekal sebagai alat kebesaran negeri Perak.

Kesinambungan Melaka: Pemerintah Kesultanan Pahang dan Perak ialah keturunan langsung Kesultanan Melayu Melaka. Kedua-duanya meneruskan legasi Melaka dalam institusi kesultanan.

Kesultanan Terengganu

Asal Usul dan Pengasasan

• Berkait rapat dengan Kesultanan Johor Riau.
• Diasaskan pada awal abad ke-18 oleh keluarga diraja daripada susur galur Bendahara Johor Riau.
• Sejak abad ke-16, Terengganu ialah wilayah naungan Kesultanan Johor Riau.
• 1708: Sultan Abdul Jalil menganugerahkan Terengganu kepada Tun Zainal Abidin.
• Tun Zainal Abidin ialah:
  • putera Tun Habib Abdul Majid, Bendahara Johor Riau yang ke-11;
  • putera angkat Raja Patani yang digelar Nang Chayam (Raja Kuning).
• Raja Patani menyediakan kelengkapan untuk menabalkan Tun Zainal Abidin sebagai Sultan Terengganu.
• Tun Zainal Abidin berangkat ke Terengganu bersama-sama:
  • 80 orang keluarga Patani;
  • tokoh agama, termasuk Qadhi Wan Imam Mahmud dan Che Buang;
  • alat kebesaran, termasuk keris diraja dan keris panjang Nang Chayam.
• 1708: Tun Zainal Abidin mengasaskan Kesultanan Terengganu dengan gelaran Sultan Zainal Abidin I.
• Pusat pemerintahan pertama: Tanjung Baru, Kuala Berang.
• Wilayah awal: dari Kemaman hingga Besut.
• Keturunan Sultan Zainal Abidin I mewarisi takhta Terengganu hingga hari ini.

Sultan Zainal Abidin III (1881–1918)

• Sultan masyhur yang membawa pemodenan Terengganu.
• Menggubal undang-undang tubuh Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu, dikenali sebagai Itqan al-muluk bi ta’dil al-suluk.
• Memperkemas sistem sukat dan timbang.
• Menubuhkan mahkamah syariah dan pasukan polis.
• Membina Istana Maziah, istana rasmi Kesultanan Terengganu hingga hari ini.

Kesultanan Selangor

Asal Usul dan Pengasasan

• Diasaskan pada abad ke-18 oleh keluarga diraja Bugis yang berpengaruh dalam Kesultanan Johor Riau.
• Sejak abad ke-16, Selangor ialah wilayah naungan Kesultanan Johor Riau.
• Pada abad ke-18, semakin ramai masyarakat Bugis menetap di Selangor.
• Ketika itu, Daeng Chelak yang berketurunan Bugis menjadi Yang di-Pertuan Muda Kesultanan Johor Riau.
• Putera Daeng Chelak, Raja Lumu, menghadap Sultan Perak, Sultan Mahmud Shah, untuk mendapatkan pengiktirafan.
• Sultan Mahmud Shah menabalkan Raja Lumu sebagai Sultan Selangor serta menganugerahkan nobat dan cap mohor.
• 1766: Raja Lumu mengasaskan Kesultanan Selangor dengan gelaran Sultan Salehuddin Shah.
• Pusat pemerintahan pertama: Kuala Selangor.
• Keturunan Sultan Salehuddin Shah mewarisi takhta Selangor hingga hari ini.

Sultan Ala’iddin Suleiman Shah (1898–1938)

• Antara Sultan Selangor yang masyhur.
• Zaman baginda menyaksikan:
  • pembinaan banyak jalan raya dan landasan kereta api;
  • pertambahan pembinaan rumah dan kedai, terutama di Kuala Lumpur dan Klang.
• Kebijaksanaan pemerintahan baginda mendorong rakyat mengadakan sambutan keramaian Jubli Emas di Klang sempena 40 tahun pemerintahan baginda.

Kesinambungan Kesultanan

• Pengasasan Kesultanan Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor meneruskan tradisi Kesultanan Melayu Melaka.
• Sistem kesultanan kekal dan disesuaikan dengan corak pemerintahan baharu selepas negara mencapai kemerdekaan.

Kronologi Pantas

• 1470 — Raja Muhammad mengasaskan Kesultanan Pahang sebagai Sultan Muhammad Shah.
• 1528 — Raja Muzaffar mengasaskan Kesultanan Perak sebagai Sultan Muzaffar Shah.
• 1708 — Tun Zainal Abidin mengasaskan Kesultanan Terengganu sebagai Sultan Zainal Abidin I.
• 1766 — Raja Lumu mengasaskan Kesultanan Selangor sebagai Sultan Salehuddin Shah.
• 12 Disember 1884 — Wan Ahmad ditabalkan sebagai Sultan Ahmad Al-Muazzam Shah, pengasas Kesultanan Pahang baharu.

Iktibar

• Menghargai kesinambungan institusi kesultanan sebagai lambang kedaulatan negeri.
• Meneladani kebijaksanaan pemerintah membina pentadbiran, mempertahankan negeri dan memodenkan kehidupan rakyat.
• Memelihara alat kebesaran, adat dan warisan sejarah sebagai identiti negeri serta negara.
• Mengutamakan pengiktirafan, kerjasama dan hubungan harmoni dalam pembentukan kerajaan yang stabil.