9.1 - Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis

• Kelangsungan kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis hingga kini disertai warisan yang menjadi lambang kemegahan dan kegemilangan.
• Lima aspek warisan: sistem pemerintahan beraja, adat istiadat, perundangan, persuratan dan kesenian.

Sistem Pemerintahan Beraja

Gelaran dan Penggantian Pemerintah

• Pemerintah Kedah dan Kelantan menggunakan gelaran Sultan.
• Pemerintah Perlis menggunakan gelaran Raja.
• Pengganti pemerintah dilantik daripada kalangan putera Sultan atau Raja dalam jurai keturunan pemerintah pengasas.

Hierarki dan Peranan

• Sultan atau Raja — negeri
  • Hierarki tertinggi pemerintahan beraja.
  • Ketua negeri dan ketua agama Islam.
  • Memiliki keistimewaan serta menjadi lambang perpaduan rakyat.
• Pembesar — jajahan atau daerah
  • Dilantik sebagai wakil pentadbir kerajaan.
  • Bertanggungjawab terhadap jajahan atau daerah.
  • Warisan pentadbiran unit daerah masih wujud hingga kini.
• Penghulu — mukim
  • Penguasa pada peringkat mukim.
  • Menjadi perantara antara rakyat dengan pemerintah.
  • Warisan ini diteruskan melalui ketua kampung yang mentadbir unit lebih kecil.
• Pentadbiran wilayah terus diwarisi dengan pengubahsuaian mengikut keperluan semasa.

Adat Istiadat

• Keserumpunan budaya Kedah, Kelantan dan Perlis menghasilkan persamaan adat istiadat diraja.
• Adat istiadat meliputi keputeraan, perkahwinan, pertabalan, penganugerahan darjah kebesaran dan pemakaman pemerintah.
• Alat kebesaran diraja diwarisi dan digunakan dalam setiap istiadat rasmi.
• Istiadat pertabalan mencerminkan kedaulatan sistem pemerintahan beraja.
• Tujuan pertabalan:
  • memaklumi rakyat tentang pemerintah;
  • mengabsahkan kedaulatan Raja.

Urutan Pemasyhuran dan Pertabalan

1. Majlis Pemasyhuran
   • Pengganti Sultan atau Raja dimasyhurkan sebelum jenazah pemerintah dimakamkan.
2. Istiadat Pertabalan
   • Naskhah al-Quran dan alat kebesaran diraja dipersembahkan.
   • Sultan atau Raja yang dimasyhurkan membaca watikah pertabalan.
   • Baginda mengucup keris kuasa.
   • Menteri Besar mengetuai seruan “Daulat Tuanku”.
   • Contoh: pertabalan Sultan Kedah pada tahun 1959.
3. Penganugerahan Bintang dan Darjah Kebesaran
   • Lambang hubungan pemerintah dengan rakyat.
   • Lazimnya disempurnakan bersempena dengan hari sambutan keputeraan pemerintah.
   • Dianugerahkan sebagai pengiktirafan kepada Sultan atau Raja, kerabat diraja dan rakyat yang berjasa.

Perundangan

• Kedah, Kelantan dan Perlis melaksanakan undang-undang yang kemas dan teratur untuk:
  • menjamin keadilan rakyat;
  • melancarkan pentadbiran kerajaan;
  • memakmurkan negeri.
• Sistem perundangan diwarisi hingga kini dengan pengubahsuaian dan penambahbaikan.
• Undang-undang tubuh kerajaan:
  • Undang-Undang Tubuh Kerajaan Kedah Darulaman;
  • Undang-Undang Perlembagaan Tubuh Kerajaan Kelantan;
  • Undang-Undang Tubuh Kerajaan Perlis.

Kandungan Utama Undang-Undang Tubuh

• Penggantian pemerintah
  • Sultan atau Raja hendaklah lelaki, berketurunan raja, berbangsa Melayu dan beragama Islam.
• Peranan Sultan atau Raja
  • Ketua negeri.
  • Ketua agama Islam.
• Badan penasihat Sultan atau Raja
  • Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri diketuai oleh Menteri Besar sebagai Yang Dipertua.
  • Membantu Sultan atau Raja mentadbir negeri dan rakyat.
• Tanggungjawab Sultan atau Raja
  • Sultan atau Raja, Menteri dan Jemaah Menteri dilarang menyerahkan negeri atau kuasa kepada kerajaan lain.
  • Sultan atau Raja berhak memilih Menteri Besar.
• Hak rakyat dalam pentadbiran
  • Warganegara berumur 21 tahun atau lebih yang tinggal di dalam negeri layak menjadi Ahli Dewan Undangan Negeri mengikut Perlembagaan Persekutuan.

Pemantapan Undang-Undang Islam

• Kedah
  • Memperkenalkan enakmen zakat.
  • Zakat diuruskan melalui penubuhan sebuah jawatankuasa pada tahun 1955.
• Kelantan
  • Memperkenalkan enakmen dan pekeliling berkaitan undang-undang jenayah Islam serta busana cara Islam dalam kehidupan rakyat.
  • Hukum Maksiat ditulis pada abad ke-19.
  • Hukum ini melarang laga lembu dan persembahan menora.

Persuratan

• Karya persuratan menjadi warisan bernilai dan asas rujukan utama tentang kewujudan sesebuah kerajaan.

Karya Kedah

Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah

• Karya Muhammad Hassan bin Dato’ Kerani Muhammad Arshad, tahun 1927.
• Mencatatkan sejarah istana Kedah dan pentadbiran di Perlis.
• Mengisahkan:
  • pengasasan kerajaan Kedah;
  • senarai pemerintah;
  • pembukaan ibu kota;
  • alat kebesaran diraja, iaitu nobat;
  • pengislaman pemerintah Kedah.

Hikayat Merong Mahawangsa

• Dihasilkan sekitar tahun 1821.
• Mengisahkan pengasasan kerajaan Kedah, pembukaan kota pentadbiran dan pengislaman pemerintah.

Salasilah Atau Tarikh Kerajaan Kedah

• Ditulis oleh Wan Yahya bin Wan Muhammad Taib pada tahun 1911.
• Mencatatkan secara kronologi jurai pemerintah Kedah dari tahun 630 M hingga 1911.
• Memaparkan perkembangan ekonomi dan pentadbiran Kedah melalui pembahagian daerah.

Syair Sultan Maulana

• Dihasilkan pada zaman pemerintahan Sultan Ahmad Tajuddin Halim Shah II (1804–1845).
• Berkaitan kisah perang tentera Kedah.
• Dipersembahkan dalam bentuk syair.

Karya Kelantan

Hikayat Seri Kelantan

• Dipercayai ditulis pada tahun 1914.
• Mengisahkan pemerintahan Kelantan sejak zaman Che Siti Wan Kembang, Puteri Saadong dan Raja Abdullah hingga tahun 1900.

Detik2 Sejarah Kelantan

• Ditulis oleh Sa’ad Shukri bin Haji Muda pada tahun 1971.
• Mencatatkan sejarah pengasasan kerajaan Kelantan dan peristiwa penting setiap pemerintah.

Kesenian

• Warisan kesenian menjadi identiti unik kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis.

1. Warisan Seni Ukir

• Banyak diwarisi di Kelantan dan Kedah.
• Motif haiwan digantikan dengan motif alam yang sesuai dengan amalan Islam.
• Kekal sebagai hiasan istana, rumah dan bangunan seperti masjid.

2. Warisan Seni Bina

• Istana dan hiasan ukiran dibina daripada kayu berkualiti.
• Rumah tradisional Melayu mempunyai tebar layar berbentuk “V” terbalik yang dihiasi ukiran bermotif alam.
• Banyak tiang menggunakan hasil hutan tempatan yang tahan terhadap perubahan cuaca.

3. Warisan Seni Pertukangan dan Barang Perhiasan

• Pertukangan perhiasan daripada emas dan perak menyerlahkan kreativiti masyarakat tempatan.
• Pertukangan senjata tradisional seperti keris berkembang pesat, terutamanya di Kelantan.

4. Warisan Seni Kraf Tangan

• Menonjolkan kreativiti melalui anyaman tikar dan bakul rotan.
• Kelantan terkenal dengan pembuatan wau dan batik.

5. Warisan Seni Persembahan

• Setiap kerajaan mempunyai seni persembahan yang unik.
• Awang Batil: penglipurlara di Perlis.
• Wayang kulit: diangkat sebagai Warisan Kebangsaan dalam kategori warisan tidak ketara.
• Mek Mulung: teater tradisional Kedah yang kekal hingga kini.

6. Warisan Seni Silat

• Seni atau kepandaian berjuang menggunakan ketangkasan menyerang dan mempertahankan diri.
• Kini menjadi persembahan istimewa dalam sesuatu majlis dan acara yang dipertandingkan pada peringkat antarabangsa.

Hubungan Sebab dan Kesan

• Keserumpunan budaya → wujud persamaan adat istiadat diraja di Kedah, Kelantan dan Perlis.
• Pertabalan pemerintah → rakyat dimaklumkan dan kedaulatan Raja diabsahkan.
• Undang-undang yang kemas dan teratur → keadilan terjamin, pentadbiran lancar dan negeri makmur.
• Penghasilan karya persuratan → sejarah kerajaan, pemerintah dan pentadbiran dapat dirujuk.
• Pengekalan warisan kesenian → identiti kerajaan terpelihara dan industri pelancongan negara mendapat tarikan.

Rumusan dan Iktibar

• Sistem pemerintahan beraja, adat istiadat, perundangan, persuratan dan kesenian terus kekal dengan pengubahsuaian tertentu.
• Warisan kesenian menjadi tarikan kepada industri pelancongan negara.
• Kegemilangan dan kemegahan kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis dalam pelbagai aspek ialah warisan yang perlu dihargai.