2.3 - Pembentukan Negeri-negeri Selat

Maksud dan Tempoh

• Negeri-negeri Selat (NNS) ialah unit pentadbiran British yang menggabungkan Pulau Pinang, Singapura dan Melaka.
• Dibentuk pada 1826 untuk mengukuhkan penguasaan British; dibubarkan pada 1946.
• Tujuan penggabungan: menjimatkan perbelanjaan dan menyeragamkan pentadbiran.

Pentadbiran Sebelum 1826

Pulau Pinang, 1786–1826

• Pada peringkat awal, ditadbir oleh Francis Light sebagai Pesuruhjaya yang bertanggungjawab kepada Gabenor Jeneral British di India.
• 1787 — memperoleh taraf pelabuhan bebas dan menguasai perdagangan dengan negeri-negeri Melayu.
• Perdagangan dikuasai oleh pedagang persendirian.
• 1805 — dinaik taraf sebagai Presidensi keempat selepas Benggala, Madras dan Bombay di India.
• Seorang Gabenor dilantik sebagai ketua pentadbir.

Singapura, 1819–1826

• Ditadbir oleh Residen yang bertanggungjawab kepada Leftenan Gabenor British di Bangkahulu, Sumatera.
• 1823 — diisytiharkan sebagai pelabuhan bebas.
• Menjadi pusat pertemuan pedagang persendirian yang mengumpulkan hasil Alam Melayu untuk diperdagangkan dengan China.

Melaka, 1824–1826

• Ditadbir oleh Residen Konsular.
• Sistem Kapitan diteruskan untuk menjaga keamanan setiap komuniti kaum.
• Setiap suku kaum diletakkan di bawah ketua kaum yang bertindak sebagai penegak undang-undang.
• Penghulu menjalankan tanggungjawab tersebut bagi masyarakat luar bandar.

Pelabuhan bebas: pelabuhan yang terbuka kepada pedagang tempatan dan asing; barangan yang dibawa masuk tidak dikenakan cukai.

Pedagang persendirian atau pedagang negeri: kebanyakannya bekas pedagang SHTI yang berdagang antara India, Alam Melayu dan China serta membantu matlamat peluasan kuasa British.

Negeri-negeri Selat, 1826

• Pulau Pinang, Singapura dan Melaka disatukan di bawah satu pentadbiran.
• 1826–1832 — Pulau Pinang menjadi pusat pentadbiran pertama.
• 1832 — pusat pentadbiran dipindahkan ke Singapura kerana lebih strategik dan maju.

Kepentingan Pembentukan kepada British

• Menguasai keseluruhan Selat Melaka, laluan perdagangan utama Alam Melayu.
• Taraf pelabuhan bebas menarik:
  • Pedagang tempatan dan kapal dagang Alam Melayu.
  • Pedagang Arab, India, China, Eropah dan Amerika.
• Menjadi pusat pengumpulan hasil Alam Melayu, terutama bijih timah, untuk:
  • Mengimbangi perdagangan British dengan China.
  • Menyaingi pelabuhan Belanda di Alam Melayu.
• Menjadi pintu masuk buruh luar bagi mempercepat pembangunan ekonomi British; kesannya terbentuk masyarakat berbilang kaum.
• Penanaman modal pelabur luar mempercepat perkembangan NNS.

Hubungan NNS dengan Negeri-negeri Melayu

Negeri-negeri Selat

• Memerlukan hasil ekonomi negeri-negeri Melayu untuk memajukan perdagangan.
• Melabur modal untuk memajukan perlombongan bijih timah di negeri-negeri Melayu.

Negeri-negeri Melayu

• Memerlukan pelabuhan NNS untuk memperdagangkan hasil ekonomi.

• Pembentukan NNS membolehkan British menguasai laluan perdagangan di antara India dan China, mengukuhkan hubungan ekonomi dengan negeri-negeri Melayu serta menyaingi penguasaan Belanda di Alam Melayu.

Petempatan Lain di Bawah Pentadbiran NNS

• Dinding (1874) — dikembalikan kepada Perak pada 1935.
• Pulau Cocos (Keeling) (1886) — dipindahkan dari Ceylon (Sri Lanka).
• Labuan (1887) — digabungkan dengan Borneo Utara pada 1890.
• Pulau Krismas (1900) — bersama-sama Pulau Cocos (Keeling), diserahkan kepada Australia pada 1931.

Rumusan dan Iktibar

• Penggabungan tiga pelabuhan mengurangkan kos, menyeragamkan pentadbiran dan mengukuhkan kawalan British terhadap perdagangan Selat Melaka.
• Kedudukan strategik, pelabuhan bebas, modal dan hasil bumi menjadikan NNS pusat ekonomi penting.
• Iktibar: pentadbiran sistematik dan pemanfaatan kedudukan strategik penting untuk memajukan negara, tetapi kepentingan negara mesti dilindungi daripada eksploitasi asing.