8.2 - Tindakan Raja Melayu dalam Menangani Cabaran Barat

Lima Tindakan Utama

Menyuarakan tuntutan melalui Durbar.
Menggunakan diplomasi untuk menangani tekanan British.
Enggan menerima Penasihat British.
Menggubal undang-undang tubuh.
Menerajui pemodenan negeri.

Tuntutan Raja Melayu melalui Durbar

Durbar menjadi wadah pertemuan Raja-raja Melayu dengan British.
Durbar membangkitkan isu masyarakat tempatan yang terjejas akibat dasar pentadbiran British.
Raja-raja Melayu bertindak sebagai jurubicara untuk membela nasib dan melindungi kepentingan bangsa Melayu.
Peranan ini penting ketika orang Melayu tidak mempunyai suara atau perwakilan dalam pentadbiran kerajaan British.

Durbar Kuala Lumpur, 1903

Sultan Idris Murshidul Adzam Shah, Sultan Perak:
- mengkritik pemusatan kuasa pada Residen Jeneral;
- mendesak kuasa dikembalikan kepada institusi raja;
- menuntut penambahan pegawai Melayu dalam perkhidmatan kerajaan Persekutuan dan pelantikan mereka ke jawatan lebih tinggi.
Tuanku Muhammad ibni Yamtuan Antah, Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan: menuntut bahasa Melayu digunakan sebagai bahasa rasmi Persekutuan.

Durbar Pekan, Pahang, 1932

Sultan Iskandar Shah, Sultan Perak: mendesak kuasa pemerintahan dikembalikan kepada Raja-raja Melayu dan Majlis Negeri dalam semua aspek pemerintahan negeri.

Durbar Klang, Selangor, 1937

Tuanku Abdul Rahman, Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan: menggesa British memberikan peluang perkhidmatan kepada buruh rumpun Alam Melayu, khususnya orang Jawa, bagi menggantikan buruh Cina dan India.
Sultan Abu Bakar Riayatuddin Al-Muazzam Shah, Sultan Pahang: mendesak British menangani masalah orang Melayu yang tidak mempunyai pekerjaan atau tanah.

Durbar Seri Menanti, Negeri Sembilan, 1939

Sultan Hisamuddin Alam Shah, Sultan Selangor: mencadangkan penubuhan Malay Girls College yang setaraf dengan Malay College Kuala Kangsar untuk meningkatkan pendidikan kaum wanita.

Diplomasi Menangani Tekanan British

Sultan Abu Bakar, Johor

Hubungan baik dengan kerajaan Negeri-negeri Selat

British mengekalkan Teluk Belanga di Singapura sebagai milik Kesultanan Johor.
Baginda dan kerabat menetap di Singapura hingga 1889 sebelum berpindah ke Johor.

Kunjungan ke England dan pertemuan dengan Ratu Victoria

Baginda dikurniakan gelaran Maharaja Johor pada 1868.
Hubungan ini meredakan tekanan Gabenor Negeri-negeri Selat.
Baginda dipercayai menyelesaikan pertikaian di negeri-negeri Melayu.

Lembaga Penasihat Johor di London

Ahlinya dilantik oleh baginda daripada pegawai British yang berpengaruh.
Lembaga menasihati baginda dalam hal pentadbiran.

Sultan Zainal Abidin III, Terengganu

Berani mempertahankan kedaulatan dan berangkat ke Singapura untuk berunding dengan Gabenor Negeri-negeri Selat selepas Perjanjian Bangkok 1909.
Rundingan menghasilkan Perjanjian British–Terengganu pada 22 April 1910 yang meminda Perjanjian Bangkok 1909.
Baginda hanya bersetuju selepas British mengakui Terengganu sebagai negeri merdeka.
Terengganu hanya menerima wakil British yang tidak berkuasa dalam pentadbiran negeri.

Keengganan Menerima Penasihat British

Tindakan British mengetepikan kewibawaan raja dan pembesar di Negeri-negeri Melayu Bersekutu menyedarkan pemerintah Negeri-negeri Melayu Utara bahawa kedudukan politik mereka terancam.
Pemerintah mempertahankan hak, identiti negeri serta kedudukan politik raja dan pembesar.

Perlis

15 Julai 1909: British melantik Meadow Frost sebagai Penasihat British.
Pemindahan naungan Siam kepada British berlaku tanpa perjanjian rasmi British–Perlis.
28 April 1930: Perjanjian Perlis–British menjadikan Perlis secara rasmi negeri Melayu terakhir menerima naungan British.
Perjanjian meningkatkan kawalan Penasihat British melalui Majlis Mesyuarat Negeri Perlis.

Kedah

15 Julai 1909: British menghantar W.G. Maxwell sebagai Penasihat British.
Kehadirannya mencetuskan pergeseran dengan Majlis Mesyuarat Negeri Kedah pimpinan Tunku Mahmud kerana Maxwell melampaui batas campur tangan.
Majlis menentang tuntutan agar surat rasmi melalui Residen Jeneral dan ditulis dalam bahasa Inggeris.
Tindakan Maxwell mengetepikan nama Kedah dalam surat rasmi dan mengibarkan Union Jack di kediamannya dianggap mencabar identiti negeri.
Konflik membawa kepada Perjanjian Kedah–British pada 1 November 1923.
Kedah tetap mengekalkan identiti negeri Melayu melalui:
- bahasa Melayu dalam pentadbiran dan perundangan;
- kalendar Hijrah;
- cuti umum pada hari Jumaat;
- keutamaan melantik pegawai Melayu.

Kelantan

Sultan Muhammad IV menolak Perjanjian Bangkok, lalu British merundingkan perjanjian baharu yang ditandatangani pada 1910.
Kandungannya:
- J.S. Mason dihantar sebagai Penasihat British;
- sultan mesti melaksanakan nasihatnya kecuali dalam agama Islam dan adat Melayu;
- sultan tidak boleh menjalinkan hubungan dengan kuasa luar tanpa melalui Penasihat British.

Terengganu

1910: Sultan Zainal Abidin III hanya menerima wakil British tanpa kuasa pentadbiran.
Selepas kemangkatan baginda, Sultan Muhammad II didesak menandatangani Perjanjian Terengganu–British pada 24 Mei 1919.
Status wakil British berubah menjadi Penasihat British yang boleh campur tangan dalam semua urusan pentadbiran kecuali agama Islam dan adat Melayu.
J.L. Humphreys menjadi Penasihat British pertama.
Sultan Muhammad II (1918–1920) lebih banyak berunding dengan pembesar berbanding Penasihat British; British menganggap baginda menghalang dasarnya.
Baginda turun takhta pada 1920 dan digantikan oleh Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.

Menggubal Undang-undang Tubuh

Raja-raja Melayu menjadikan pemerintahan negeri lebih bersifat kerajaan berperlembagaan.
Matlamat: memperkukuh kuasa pemerintah dan menghalang campur tangan kuasa asing.

Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor

Dimasyhurkan oleh Sultan Abu Bakar pada 14 April 1895.
Johor menjadi negeri Melayu pertama mengamalkan sistem raja berperlembagaan yang mempunyai unsur demokratik.
Mengandungi 64 fasal.

Kandungan penting

Sultan, menteri dan Jemaah Pangkuan Kerajaan dilarang menyerahkan Johor kepada kuasa asing.
Jemaah Menteri mesti berbangsa Melayu, rakyat Johor dan beragama Islam.
Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan mesti rakyat Johor.
Islam menjadi agama negeri selama-lamanya.
Raja dan kerajaan Johor mengekalkan hubungan baik dengan kerajaan lain, terutama British.

Kepentingan

Mengimbangi kuasa British dan mempertahankan identiti Johor.
Membentuk kerajaan berteraskan demokrasi menggantikan pemerintahan bercorak mutlak.
Memberikan kesan kepada rancangan British untuk menguasai Johor.

Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu

Digubal oleh Sultan Zainal Abidin III pada 2 November 1911.
Nama lain: Itqan Al-Muluk Bi Ta’dil Al-Suluk.
Maksud: keyakinan kepada pemerintah yang berdasarkan keadilan.
Undang-undang tubuh bertulis pertama Terengganu; mengandungi 53 fasal.
Meliputi kuasa sultan, tugas pembesar, kesetiaan rakyat dan peraturan negeri.

Kandungan penting

Terengganu ialah kerajaan Melayu Islam (Malayuwiyyah Islamiyyah).
Islam menjadi asas perundangan negeri.
Sultan dilarang menyerahkan Terengganu kepada kuasa asing; sultan yang berbuat demikian hendaklah turun takhta.
Menteri Besar mesti beragama Islam dan rakyat Terengganu.
Ahli Mesyuarat Negeri boleh terdiri daripada bukan Islam tetapi mesti rakyat Terengganu.

Kepentingan

Memantapkan pentadbiran dan memelihara kedaulatan negeri.
Mengukuhkan perpaduan raja, pembesar dan rakyat.
Hubungan kukuh raja–rakyat menjadi benteng campur tangan British.

Raja Menerajui Pemodenan Negeri

Pembaharuan dan pemodenan menutup ruang campur tangan British.

Johor — Sultan Abu Bakar

Meneruskan pemodenan Temenggung Daeng Ibrahim bersama Majlis Jemaah Menteri yang cekap dan taat setia.
Memodenkan pentadbiran, kewangan, undang-undang, pelajaran, kesihatan, tanah, polis dan tentera.
Dibantu Dato’ Jaafar bin Muhamad, Dato’ Abdul Rahman bin Andak, Dato’ Mohammad Salleh bin Perang dan Dato’ Muhammad Ibrahim bin Munsyi Abdullah.
Menubuhkan jabatan cekap untuk mengurus pembangunan rakyat dan negeri sehingga British tiada ruang campur tangan.
Johor muncul sebagai negeri Melayu moden pada abad ke-19; baginda digelar Bapa Pemodenan Johor.

Kedah — Sultan Abdul Hamid Halim Shah (1882–1943)

Digelar Bapa Kedah Moden.
Dibantu Tunku Abdul Aziz, Tunku Mahmud, Tunku Ibrahim dan Wan Muhammad Saman.
Pada akhir abad ke-19, menubuhkan Jabatan Perbendaharaan, Jabatan Tanah dan Ukur, Jabatan Audit, Pejabat Besar Pos dan Telekom, Mahkamah Keadilan serta Pasukan Polis Kedah.
Pegawai berpengalaman membolehkan Kedah membentuk sistem politik tersusun sebelum campur tangan British.

Terengganu — Sultan Zainal Abidin III

Bersama Yang Dipertuan Muda Tengku Muhammad menubuhkan Jemaah Mesyuarat Kerajaan dan Jemaah Menteri sejak 1912.
Menubuhkan Pejabat Setiausaha Kerajaan, Perbendaharaan, Pesuruhjaya Keadilan, Agama dan Pelajaran, Kerja Raya serta Pesuruhjaya Hutan.
Institusi cekap menutup saluran yang lazim digunakan British untuk campur tangan.

Rumusan dan Iktibar

Raja-raja Melayu menggabungkan perundingan, perlembagaan, pentadbiran moden dan ketegasan mempertahankan identiti negeri.
Kepimpinan berwawasan, diplomasi, muafakat dan pematuhan undang-undang ialah asas mempertahankan kedaulatan.