8.4 - Keberkesanan Peranan Pemerintah Tempatan dalam Menangani Cabaran Barat

Bentuk Keberkesanan

• Memakmurkan negeri.
• Melambatkan peluasan kuasa British.
• Memajukan pendidikan.
• Mengasaskan Rejimen Askar Melayu Diraja.
• Melahirkan Pegawai Tadbir Melayu.
• Mempertahankan institusi beraja.

Kemakmuran Negeri

Johor

• Kemakmuran ekonomi membuktikan kecekapan sistem pentadbiran akhir abad ke-19 dan awal abad ke-20.
• Pemodenan tidak menghapuskan jati diri rakyat.
• Pentadbiran dan ekonomi moden menarik pelabur asing ke sektor pertanian komersial, terutama gambir dan lada hitam.
• Sultan Abu Bakar mengabadikan kepentingan dua hasil ini melalui motif lada hitam dan gambir sebagai awan larat pada peralatan istana dan kerajaan.

Perak

• Tengku Menteri Ngah Ibrahim memajukan perlombongan bijih timah di Larut.
• Sultan Ismail memainkan peranan di Lembah Kinta.
• Usaha mereka memperkenalkan Perak sebagai pengeluar utama bijih timah dunia.

Kedah

• Pembaharuan pentadbiran Sultan Abdul Hamid Halim Shah dan kewibawaan Perdana Menteri Wan Muhammad Saman memajukan negeri.
• Kemajuan pertanian menjadikan Kedah negeri jelapang padi.

Sarawak dan Sabah

• Ekonomi telah rancak sebelum kedatangan kuasa Barat.
• Pelabuhan Kota Batu, Sandakan, Kuching, Santubong, Banjarmasin, Kutei dan Sambas membuktikan penglibatan penduduk dalam perdagangan.
• Pelabuhan memperdagangkan bahan mentah, hasil hutan dan hasil laut.
• Penemuan antimoni, emas dan arang batu pada akhir abad ke-18 dan awal abad ke-19 menarik perhatian kuasa Barat.
• Awal 1820-an: Sarawak menjadi pengeksport utama emas, antimoni dan sagu.
• Sabah menghasilkan kapur barus, sarang burung, mutiara dan sirip ikan yu.

Melambatkan Peluasan Kuasa British

• Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor dan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu membantutkan cita-cita British.
• Kedua-duanya melarang pemerintah menyerahkan negeri kepada kuasa asing.
• Johor, 1914: selepas Sultan Abu Bakar mangkat, British mendesak Sultan Ibrahim menandatangani Perjanjian British–Johor dan menerima Penasihat Am British.
• Perkara III perjanjian menamakan pegawai tersebut Ketua Penasihat; nasihatnya mesti diminta dan diambil tindakan dalam pentadbiran am, kecuali agama Islam dan adat istiadat Melayu.
• Sultan Ibrahim tetap berpegang pada falsafah “Johor mesti jadi Johor”.
• Terengganu, 1919: British hanya berjaya menempatkan Penasihat British selepas mendesak Sultan Muhammad II menandatangani perjanjian.
• Terengganu menjadi negeri Melayu terakhir menerima Penasihat British.

Kemajuan Pendidikan

• Pendidikan, terutama pendidikan wanita, bukan keutamaan British kerana tidak memberikan pulangan ekonomi.
• British lebih menumpukan eksploitasi sumber ekonomi negeri-negeri Melayu.
• Desakan berterusan Raja-raja Melayu melalui Durbar tentang pendidikan anak watan membawa kepada penubuhan sekolah, termasuk sekolah perempuan.

Penubuhan Rejimen Askar Melayu Diraja

Tokoh yang Mengambil Inisiatif

• Tuanku Muhammad ibni Yamtuan Antah, Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.
• Sultan Alang Iskandar, Sultan Perak.
• Dato’ Abdullah Dahan, Undang Luak Rembau.
• Raja Chulan ibni Sultan Abdullah, Raja Di Hilir Perak.

Perkembangan

• Raja dan pembesar mendesak melalui Durbar dan Majlis Perundangan Persekutuan agar pasukan bersenjata anak watan ditubuhkan untuk memelihara kedaulatan serta keselamatan negara.
• 18 Julai 1933: perbarisan Kompeni Percubaan seramai 25 anggota di Port Dickson, Negeri Sembilan.
• 1933: Kompeni Percubaan diwujudkan di Port Dickson.
• 1935: berkembang menjadi Rejimen Askar Melayu.
• Pasukan ini menjadi asas tentera negara dan kemudian dianugerahkan gelaran Diraja sebagai Rejimen Askar Melayu Diraja (RAMD).

Pegawai Tadbir Melayu

• 1910: Skim Perkhidmatan Tadbir Melayu (PTM) ditubuhkan untuk melatih orang Melayu dalam pentadbiran negeri.
• Penubuhan PTM merupakan hak Raja-raja Melayu bagi kepentingan anak-anak mereka.
• British pula memerlukan kerjasama elit Melayu untuk mengekalkan kedudukannya dan menyesuaikan pentadbir Melayu dengan kehendak British.
• Pegawai Melayu pada dasarnya boleh dinaikkan pangkat dan dipindahkan ke Perkhidmatan Awam Tanah Melayu (PATM) untuk memegang jawatan tinggi.
• PTM dianggap perkhidmatan eksklusif dan berprestij tinggi dalam masyarakat Melayu.
• Pegawai PTM dan PATM terkenal termasuk:
  • Tan Sri Datuk Dr. Mohamad Said;
  • Encik C. Baiell, Pengetua Kolej Melayu pada 1930-an;
  • Tunku Tan Sri Mohamad bin Tunku Besar Burhanuddin;
  • Tan Sri Nik Ahmed Kamil;
  • Tuanku Jaafar ibni Almarhum Tuanku Abdul Rahman, Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.

Mempertahankan Institusi Beraja

• Diplomasi Raja-raja Melayu memastikan institusi beraja kekal dan dapat dipertahankan.
• Peluasan kuasa British tidak menghapuskan kedudukan Raja-raja Melayu.
• British mengambil alih pemerintahan pada peringkat pembesar negeri; pegawai, jabatan dan sistem Barat menggantikan peranan pembesar tempatan.
• Raja mesti menerima nasihat British dan tidak lagi bebas menggubal undang-undang seperti sebelumnya.
• Namun, setiap undang-undang masih memerlukan tandatangan dan cap mohor sultan sebagai pengesahan.

Rumusan dan Iktibar

• Kebijaksanaan raja dan pembesar mengekalkan warisan bangsa, memajukan negeri serta menjamin kesejahteraan rakyat walaupun kuasa British berkembang.
• Kesepakatan raja–pembesar, diplomasi, pendidikan, pertahanan dan pentadbiran cekap membuktikan kepentingan muafakat untuk kemajuan bangsa dan negara.
• Prinsipnya: negeri sentosa, rakyat sejahtera; negeri bersultan, rakyat beraja.