8.3 - Usaha Pembesar Melayu dalam Pemodenan Negeri

Bidang Pemodenan

• Pembangunan sosioekonomi.
• Pembangunan pertanian.
• Pembangunan bandar.
• Pentadbiran dan pendidikan.
• Peranan Ahli Majlis Mesyuarat Persekutuan.
• Kepimpinan tempatan di Sarawak dan Sabah.

Pembangunan Sosioekonomi di Larut Matang

Long Jaafar

• Bersama anaknya, Tengku Menteri Ngah Ibrahim, memajukan Larut Matang melalui perusahaan bijih timah.
• Memperkenalkan negeri Melayu di pasaran dunia sebagai pengeluar utama bijih timah.
• Menggalakkan pusat pengajian agama.
• Membina Sekolah Melayu Matang pada 1826 untuk pendidikan anak tempatan.

Tengku Menteri Ngah Ibrahim

• Long Jaafar dan Ngah Ibrahim dikenali sebagai Tokoh Korporat Melayu (Bapa dan Anak) Terulung di Tanah Melayu, 1790-an–1895.
• Mengusahakan bijih timah, ladang tebu dan ladang kopi.
• Jutawan berwatak nasionalis serta berwawasan membangunkan ekonomi bangsa.
• Menemui Sultan Abu Bakar Johor untuk mempelajari sistem pentadbiran moden bagi memajukan Larut.
• Usahanya berakhir selepas dihukum buang negeri ke Pulau Seychelles; beliau meninggal dunia di Singapura pada 1895.

Pembangunan Pertanian di Kedah

Wan Muhammad Saman

• Dikenali sebagai Tokoh Pembangunan Negeri Kedah.
• Mencetuskan pembinaan terusan dari Alor Setar hingga kaki Gunung Jerai, Gurun.
• Terusan tersebut dinamakan Terusan Wan Muhammad Saman bagi mengenang jasanya.
• Terusan sepanjang 36 kilometer, selebar 7.5 meter dan sedalam 1.5 meter dibina menggunakan sistem kerah serta peralatan tradisional.
• Kesan:
  • banyak tanah baharu dibuka untuk tanaman padi;
  • terusan-terusan kecil dibina untuk mengairi sawah;
  • pertanian dan pembangunan Kedah berkembang.

Pembangunan Bandar di Johor

Dato’ Muhammad Salleh bin Perang

• Melukis peta lengkap pertama negeri Johor.
• Peta memudahkan perancangan pembangunan pertanian, perbandaran dan sistem perhubungan.
• Mengasaskan pembukaan Bandar Maharani (Muar), Endau dan Bandar Penggaram (Batu Pahat).
• Menjawat jawatan Pesuruhjaya Polis (1868), Ketua Jabatan Ukur (1883) dan Ketua Jabatan Tanah (1887).
• Batu Pahat dibangunkan pada 1893 dan dibuka secara rasmi pada 1894.

Pentadbiran dan Pendidikan

Dato’ Jaafar bin Muhammad

• Menteri Besar Johor pertama (1882–1919), bergelar Datuk Bentara.
• Memelihara kedaulatan dengan mengarahkan Union Jack dikibarkan lebih rendah daripada bendera Johor.
• Memartabatkan bahasa Melayu sebagai bahasa surat rasmi kerajaan.
• Mewajibkan pegawai British di Johor memakai pakaian rasmi kerajaan Johor.

Dato’ Abdul Rahman bin Andak

• Setiausaha Sulit Sultan Johor mulai 1885.
• Setiausaha Kerajaan Johor (1893–1909), bergelar Dato’ Seri Amar Diraja.
• Mengawal hubungan Johor dengan British melalui diplomasi dan pandangan jauh.
• Berjaya mematahkan peluasan kuasa British sehingga dibersarakan daripada pentadbiran Johor atas desakan British.
• Merintis Pakatan Belajar Mengajar Pengetahuan Bahasa pada 1888, badan persuratan terulung ketika itu.

Dato’ Muhammad Ibrahim Munsyi

• Ketua Jabatan Pelajaran Johor pertama pada 1883; digelar Bapa Pendidikan Melayu Johor.
• Mengembangkan pendidikan moden melalui Jabatan Pelajaran dan pembinaan sekolah di Johor.
• Membentuk Jawatankuasa Pelajaran Negeri daripada tokoh birokrat, agama dan masyarakat.
• Mendesak pendidikan wajib bagi kanak-kanak Johor diwartakan.

Syeikhul Islam Terengganu

• Saiyid Abdur Rahman bin Saiyid Muhammad bin Saiyid Zainal Abidin al-Aidrus, dikenali sebagai Tok Ku Paloh.
• Pembesar istana yang dilantik sebagai Syeikhul Islam semasa pemerintahan Sultan Zainal Abidin III.
• Memberikan nasihat dan semangat perjuangan kepada sultan ketika menghadapi peluasan kuasa British.
• Terlibat menggubal Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu.

Ahli Majlis Mesyuarat Persekutuan

• Golongan bangsawan yang dilantik sebagai ahli majlis.
• Antara tokohnya ialah Dato’ Abdullah Haji Dahan, Undang Luak Rembau dan Raja Chulan, Raja Di Hilir Perak.
• Menuntut pembentukan Rejimen Askar Melayu Diraja untuk menjaga keselamatan bangsa.
• Mendesak British membuka lebih banyak peluang pekerjaan kepada anak watan, khususnya dalam perkhidmatan awam.

Kepimpinan Tempatan di Sarawak dan Sabah

Sarawak — Datuk Hakim Imam Abang Haji Murshidi (1877–1939)

• Mengurus hal ehwal umat Islam dalam pentadbiran Dinasti Brooke.
• Memulakan pengajian Islam formal melalui Madrasah al-Murshidiyyah di Kuching pada awal abad ke-20.
• Bersama Datuk Patinggi Abang Haji Abdillah dan Abang Haji Bolhassan menubuhkan Sekolah Kajang, sekolah khas wanita mempelajari ilmu agama.
• 1925: dilantik sebagai Datuk Hakim serta ahli Majlis Tertinggi dan Majlis Negeri Sarawak.
• 1932: dilantik sebagai Datu Imam.
• Mengasaskan Majlis Syuyukh Islam, kemudian dikenali sebagai Majlis Islam Sarawak.

Sabah — Orang Kaya-kaya Haji Mohammad Arshad

• Ketua Anak Negeri yang membantu Pegawai Daerah menjalankan pentadbiran daerah.
• Menjaga keamanan dan mengutip cukai.
• Mengurus pembahagian tanah dan memajukan pertanian masyarakat tempatan.
• Menjadi hakim Mahkamah Anak Negeri bagi kes hukum adat dan syariah.

Rumusan dan Iktibar

• Pembesar memodenkan negeri melalui ekonomi, pertanian, bandar, pentadbiran, pendidikan, keselamatan dan kebajikan masyarakat.
• Ilmu, keberanian, inovasi, kecekapan pentadbiran dan kesetiaan kepada negeri membolehkan pemimpin tempatan memajukan masyarakat dalam tekanan kuasa Barat.