4.2 - Peluasan Kuasa British di Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu

Latar Peluasan Kuasa

• Sebelum kehadiran British, Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu berhadapan dengan pengaruh Siam.
• Hubungan British–Siam pada abad ke-19 memberikan kesan besar kepada negeri-negeri tersebut.
• Kedudukan strategik dan kemakmuran negeri menarik perhatian British.
• Naungan Siam menghalang British daripada meluaskan kuasa secara langsung.

Faktor Peluasan Kuasa British

1. Kedudukan Strategik

• Keempat-empat negeri penting kepada perdagangan British.
• Kelantan dan Terengganu terletak di laluan perdagangan antara Siam dengan Singapura.

2. Menghalang Kemasukan Kuasa Barat Lain

• Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu dijadikan penampan untuk menyekat campur tangan kuasa Barat lain.
• Perancis, Jerman, Amerika Syarikat dan Rusia cuba meluaskan kuasa di sekitar negeri Melayu Utara.
• British perlu menguasai negeri-negeri tersebut untuk menghalang kemaraan kuasa Barat lain.
• Kemaraan kuasa Barat yang memburu bahan mentah mencabar penguasaan British:
  • Jerman berusaha mendapatkan Pulau Langkawi.
  • Amerika Syarikat berhasrat meluaskan pengaruh di Terengganu.
  • Perancis berminat menguasai Segenting Kra; mengancam perdagangan serta kedudukan Singapura sebagai pelabuhan antarabangsa.
  • Rusia ingin membuka petempatan di Ujung Salang.

3. Kemakmuran dan Kekayaan Sumber Hasil

• Kedah dan Perlis: hasil pertanian serta penternakan menjadi sumber bekalan makanan untuk memenuhi permintaan penduduk Pulau Pinang yang dikuasai British.
• Kelantan dan Terengganu: aktiviti pembuatan seperti pertukangan dan pembinaan kapal menjadi penting; kedua-dua negeri membekalkan pelbagai barang dagangan kepada pedagang Singapura.

4. Menghubungkan Burma dengan Pulau Pinang

• British mahu menghubungkan Burma yang dikuasainya dengan Pulau Pinang dan Singapura.
• Pembinaan jalan raya, kereta api dan telegraf antara Burma dengan Pulau Pinang mewujudkan rangkaian terus perhubungan dengan India.
• Rangkaian ini penting kepada perdagangan dan keselamatan British.

5. Beban Orang Putih

• British mendakwa Siam melakukan kekejaman di Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu.
• Slogan “Beban Orang Putih” digunakan untuk mewajarkan peluasan kuasa British.

Strategi Perjanjian dengan Siam

• Peluasan kuasa dilakukan secara berperingkat kerana British menyedari bahawa tindakan agresif terhadap negeri naungan Siam akan menimbulkan masalah.

• British menggunakan Pulau Pinang untuk memantau perkembangan negeri-negeri Melayu.

• Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu menghantar bunga emas dan perak setiap tiga tahun sekali:

  • Siam: tanda pertuanan dan kepatuhan kepada Siam.
  • Negeri-negeri Melayu: tanda persahabatan.

• British mahu memastikan laluan perdagangan India–China selamat.

• Konfrontasi bersemuka merugikan British; oleh itu, perjanjian dijadikan strategi utama.

Siri Perjanjian British–Siam

Perjanjian	Kandungan dan kesan
Perjanjian Burney 1826	Permulaan siri perjanjian British–Siam yang menyentuh hal ehwal Negeri-negeri Melayu Utara.
Perjanjian Sulit, 6 April 1897	British mahu menghalang kuasa lain meluaskan pengaruh di Kedah, Kelantan dan Terengganu; British mengakui hak pertuanan Siam.
Perjanjian Sempadan, 29 November 1899	Menetapkan sempadan Perak, Kelantan, Terengganu, Pahang dan Kedah; menyelesaikan masalah sempadan Perak di bawah British dengan Reman di bawah Siam.
Pengisytiharan British–Siam, 6 Oktober 1902	Siam mengawal hubungan luar Kelantan dan Terengganu; kedua-duanya tidak boleh menyerahkan konsesi kepada kuasa asing tanpa izin Siam; langkah penting peluasan British di Negeri Melayu Utara.
Perjanjian Bangkok, 10 Mac 1909	Membuka laluan British menguasai Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu tanpa gangguan kuasa luar; setiap negeri menerima Penasihat British.

Rentetan Peristiwa Perjanjian Bangkok 1909

1. April 1907 — Rundingan British–Siam bermula selepas Perjanjian Perancis–Siam; diusahakan oleh E. H. Strobel, Penasihat Am Siam, bersama Ralph Paget, wakil British di Bangkok.
2. Jun 1907 — Pejabat Tanah Jajahan membenarkan usaha perundingan.
3. 13 September 1907 — Strobel menemui Putera Damrong, Menteri Dalam Negeri Siam, untuk menyampaikan hasrat British.
4. November 1907 — Hasrat tersebut disampaikan kepada Raja Siam.
5. Januari 1908–Januari 1909 — Draf dirangka pada Januari 1908 dan dipersetujui pada Januari 1909.
6. 10 Mac 1909 — Perjanjian ditandatangani oleh Ralph Paget dan Putera Devawongse Varaprakar, Menteri Hal Ehwal Luar Siam.

Kesan Perjanjian Bangkok 1909

• British meluaskan kuasa ke Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu tanpa gangguan kuasa luar.
• Keempat-empat negeri menerima Penasihat British.
• Pada peringkat awal, Kelantan dan Terengganu menolak kehadiran Penasihat British.
• Raja Chulalongkorn dari Siam melawat Kelantan pada 1909 dan bertemu Sultan Muhammad IV.

Rumusan dan Iktibar

• Kedudukan strategik, kekayaan hasil dan persaingan kuasa Barat mendorong peluasan British.
• British memanfaatkan perbezaan tafsiran terhadap penghantaran bunga emas dan perak serta menggunakan perjanjian untuk mengelakkan konfrontasi.
• Kewibawaan pemimpin dan kewaspadaan terhadap kuasa luar penting untuk mempertahankan kedaulatan.