4.4 - Sistem Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu

Pembentukan Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu

• Perjanjian Bangkok 1909 mengubah kedudukan Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu.
• 1914: Johor menerima Penasihat Am British.
• Lima negeri tersebut dikenali sebagai Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu (NNMTB).

Latar Belakang dan Ciri NNMTB

• Pentadbiran bersifat longgar; negeri-negeri tidak ditadbir sebagai satu unit tunggal.
• Tiada perjanjian khas mewujudkan “gabungan”; istilah NNMTB membezakan pentadbirannya daripada Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB).
• NNMTB berada di bawah kawalan Pesuruhjaya Tinggi NNMB, yang juga Gabenor Negeri-negeri Selat.
• Kelima-lima negeri kekal sebagai negeri Melayu berpemerintahan beraja yang bebas dan berkuasa autonomi.
• Raja NNMTB mempunyai kuasa lebih besar daripada raja NNMB.
• Usaha British menggabungkan pentadbiran NNMTB dengan NNMB gagal kerana tentangan raja-raja NNMTB.
• Pentadbiran NNMTB kekal berasingan daripada NNMB hingga Perang Dunia Kedua.

Pentadbiran Mengikut Negeri

Perlis

• Penasihat British terlibat secara langsung bersama pembesar tempatan.
• Majlis Mesyuarat Negeri menjalankan pentadbiran dan dipengerusikan oleh raja.
• Kakitangan perkhidmatan awam terdiri daripada orang Melayu.
• 1931: Hanya tiga pegawai Eropah terlibat dalam pentadbiran Perlis.
• Setiausaha Kerajaan ialah pegawai tadbir terpenting.

Kedah

• Penasihat British terlibat secara langsung bersama pembesar tempatan.
• Kedah tidak boleh diserahkan kepada negeri lain tanpa keizinan bertulis sultan dalam Majlis Mesyuarat Negeri.
• Majlis Mesyuarat Negeri menjalankan pentadbiran sejak 1905.
• Kakitangan awam terdiri daripada orang Melayu yang berkebolehan.
• Setiausaha Kerajaan ialah pegawai tadbir terpenting.

Kelantan

• Penasihat British terlibat secara langsung bersama pembesar tempatan.
• Sultan mempengerusikan Majlis Mesyuarat Negeri; Penasihat British menjadi anggota Majlis.
• Kakitangan awam terdiri daripada orang Melayu; pegawai Eropah hanya dibenarkan memegang jawatan tertentu.
• Menteri Besar memainkan peranan penting dalam pentadbiran negeri.

Terengganu

• Pentadbiran berlandaskan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911.
• Undang-undang menetapkan bahawa ketetapan atau perundangan yang dilaksanakan tidak boleh dipinda.
• Penasihat British terlibat secara langsung bersama pembesar tempatan.
• Jemaah Menteri dan Majlis Mesyuarat Negeri melaksanakan pentadbiran kerajaan.
• Kakitangan awam terdiri daripada orang Melayu; penglibatan pegawai Eropah dihadkan.

Johor

• Pentadbiran berlandaskan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895.
• Sultan tidak dibenarkan menyerahkan negeri kepada kuasa asing.
• Menteri Besar menjalankan pentadbiran.
• Setiausaha negeri ialah orang Melayu dan jurucakap rasmi kerajaan.
• Majlis Mesyuarat Menteri dan Majlis Mesyuarat Negeri membantu sultan mentadbir.
• Pegawai Eropah dan Melayu dilayan sama taraf dalam perkhidmatan kerajaan.
• Orang Melayu yang berkelayakan diberi keutamaan untuk mengisi jawatan pentadbiran.

Persamaan Utama Pentadbiran NNMTB

• Penasihat British terlibat secara langsung, tetapi pembesar tempatan terus mengambil bahagian.
• Sultan atau raja mempengerusikan Majlis Mesyuarat Negeri.
• Majoriti kakitangan perkhidmatan awam ialah orang Melayu; penglibatan pegawai Eropah terhad.
• Menteri Besar atau Setiausaha Kerajaan menjadi pegawai utama pentadbiran.
• Terengganu berlandaskan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911, manakala Johor berlandaskan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895.

Perkembangan Pentadbiran

1. Pengekalan Kedudukan Sultan dan Pembesar

• Perubahan pentadbiran tidak mengubah kedudukan sultan sebagai puncak kuasa negeri.
• Sultan terus berkuasa terutama dalam agama Islam dan adat istiadat Melayu.
• Kedudukan pembesar dikekalkan, tetapi bidang tugas berubah.
• Pembesar tidak lagi mengutip cukai dan pajak; mereka menerima elaun dan pencen.

Menteri Besar Pertama

Negeri	Tokoh dan tempoh
Perlis	Raja Ahmad bin Raja Endut, Menteri Besar pertama (1904–1957).
Kedah	Datuk Wan Muhammad Saman, Dato’ Perdana Menteri atau Menteri Besar pertama (1870–1898).
Kelantan	Dato’ Perdana Menteri Paduka Raja, Haji Nik Mahmud bin Haji Ismail, Menteri Besar pertama (1921–1944).
Terengganu	Dato’ Seri Amar Di Raja Haji Ngah Muhammad bin Yusof, Menteri Besar pertama (1925–1940).
Johor	Dato’ Jaafar bin Muhammad, Menteri Besar pertama (1886–1919).

2. Penerusan Sistem Pentadbiran Tradisional

• Sistem pentadbiran tradisional seperti Sistem Jemaah Menteri, Majlis Negeri dan peraturan dalam Undang-Undang Tubuh Kerajaan diteruskan.
• Pembesar Melayu menerajui pentadbiran negeri.
• British membantu melalui peminjaman pegawai Perkhidmatan Awam NNMB dan Negeri-negeri Selat.
• Setiap negeri mempunyai sistem perkhidmatan awam sendiri.
• Perjanjian Kedah–British menetapkan semua jawatan perkhidmatan awam mesti diisi oleh pegawai Melayu Kedah.

3. Pengenalan Birokrasi Barat

• Penasihat British menentukan dasar pentadbiran sehingga mengurangkan kuasa sultan dan pembesar.
• Jabatan baharu diperkenalkan di setiap negeri.
• Pasukan polis diwujudkan.
• Pentadbiran negeri mula mengamalkan cara Barat.
• Mahkamah sivil diperkenalkan.
• Pegawai British dibawa masuk sebagai pegawai pentadbiran kerajaan.

Warisan Pentadbiran

Cuti Umum

• Selepas kemerdekaan, hujung minggu pada Ahad dikekalkan, tetapi lima bekas NNMTB memilih Jumaat sebagai hari cuti.
• 1994: Perlis dan Johor menukar kelepasan am mingguan kepada Ahad.
• 2014: Johor kembali menjadikan Jumaat sebagai cuti umum.

Askar Timbalan Setia Negeri Johor

• Dikenali sebagai Johor Military Force.
• Ditubuhkan pada 1885 sewaktu pemerintahan Sultan Ibrahim ibni Sultan Abu Bakar atas saranan British supaya Johor mempunyai tentera sendiri.
• Menjaga keselamatan sultan, institusi diraja dan negeri Johor.
• Terlibat dalam perbarisan ulang tahun raja di England pada 1906.
• Pasukan ini kekal hingga hari ini.

Rumusan dan Iktibar

• Sistem Penasihat British menjadi asas peluasan kuasa British; kedaulatan masih dipegang sultan tetapi kuasanya semakin terhakis.
• NNMTB mengekalkan pemerintahan beraja, pembesar Melayu, sistem pentadbiran tradisional dan perkhidmatan awam negeri sambil menerima birokrasi Barat.
• Pembaharuan dan pentadbiran yang sistematik menjadi penentu kemajuan dan pembangunan negara.