2.4 - Perkembangan Nasionalisme di Asia Tenggara

Filipina

Nasionalisme di Filipina berkembang daripada gerakan menuntut reformasi pentadbiran kepada perjuangan bersenjata untuk kemerdekaan mutlak daripada Sepanyol.

Fasa Awal (Gerakan Propaganda): Dipimpin oleh Jose Rizal menerusi penubuhan Liga Filipina. Beliau menuntut hak yang sama rata untuk rakyat Filipina dengan rakyat Sepanyol. Beliau menulis novel terkenal seperti Noli Me Tangere untuk mendedahkan kezaliman Sepanyol. Beliau akhirnya dihukum bunuh oleh Sepanyol.
Fasa Radikal: Andres Bonifacio menubuhkan Katipunan untuk melancarkan revolusi bersenjata bagi menggulingkan Sepanyol. Media rasmi mereka ialah akhbar Kalayan.
Seterusnya: Emilio Aguinaldo bekerjasama dengan Amerika Syarikat untuk mengusir Sepanyol, namun kecewa apabila Filipina kemudiannya diletakkan di bawah penguasaan Amerika Syarikat.

Burma (Myanmar)

Nasionalisme digerakkan oleh golongan kelas menengah, sami Buddha (Pongyi), dan golongan intelektual bagi menentang penguasaan ekonomi dan budaya oleh British.

Isu Kasut: Dicetuskan oleh Persatuan Belia Buddha (YMBA) pada tahun 1906 apabila tindakan orang British memakai kasut di dalam kuil Buddha dianggap mencemari kesucian agama Islam/Buddha tempatan.
Perjuangan Sami Buddha: Golongan sami (seperti U Ottama) mengetuai pemberontakan menentang British.
Peranan Golongan Thakin: Ditubuhkan oleh para pelajar universiti (termasuk Aung San) yang menggelar diri mereka “Thakin” (Tuan) untuk menegaskan hak berkerajaan sendiri.

Vietnam

Nasionalisme digerakkan oleh golongan Mandarin Tradisional dan kemudiannya diterajui oleh golongan intelektual muda berikutan kekejaman Perancis.

Aliran Sederhana: Memfokuskan kepada pembaharuan pendidikan dan ekonomi bagi memajukan taraf hidup rakyat.
Aliran Radikal (VNQDD): Parti Nasionalis Vietnam dipimpin oleh Nguyen Thai Hoc. Mereka melancarkan pemberontakan bersenjata di Yen Bay (1930) tetapi gagal dan Nguyen Thai Hoc dihukum bunuh oleh Perancis.
Peranan Komunisme (PKV): Parti Komunis Vietnam dipimpin oleh Ho Chi Minh menggunakan taktik perang gerila dan akhirnya berjaya mengisytiharkan kemerdekaan Republik Demokratik Vietnam di Hanoi pada tahun 1945.

Indonesia

Nasionalisme di Indonesia bermula daripada perjuangan pendidikan kaum wanita, gerakan Islam, sehingga kepada penubuhan parti-parti politik radikal.

Peranan Raden Adjeng Kartini: Memperjuangkan hak pendidikan bagi kaum wanita melalui surat-suratnya yang kemudian diterbitkan sebagai buku Hilang Gelap Terbitlah Terang.
Pertubuhan Awal: Muhammadiyah ditubuhkan untuk mempertahankan kesucian Islam daripada ancaman sekularisme Barat. Sarekat Islam ditubuhkan untuk melindungi hak pedagang tempatan.
Parti Politik Radikal: Penubuhan Perserikatan Komunis Indonesia (PKI) dan Parti Nasional Indonesia (PNI) pimpinan Soekarno yang menuntut kemerdekaan mutlak daripada Belanda secara revolusi.

Thailand

Nasionalisme di Thailand adalah unik kerana ia bertujuan mempertahankan kedaulatan negara daripada dijajah serta menyekat penguasaan ekonomi oleh kuasa asing.

Fasa Pertama (Pemodenan dari Atas): Dipimpin oleh Raja Mongkut dan Raja Chulalongkorn menerusi pemodenan pentadbiran, pendidikan, dan ekonomi mengikut model Barat. Tindakan ini berjaya mengekalkan Thailand sebagai satu-satunya negara Asia Tenggara yang tidak dijajah.
Fasa Kedua (Penentangan Terhadap Kerabat Diraja): Rakyat tidak berpuas hati dengan kelemahan Raja Vajiravudh dan penguasaan ekonomi oleh kapitalis Barat serta imigran Cina. Pengenalan sistem Raja Berperlembagaan dilakukan melalui Revolusi Thai 1932 oleh Phibunsongkhram. Beliau juga melaksanakan dasar menyekat monopoli ekonomi orang Cina dan menggalakkan perniagaan peribumi.